Menu

Waarom veganisten geen melk drinken

Wie is er niet mee groot geworden? Brood met kaas en een glas melk. De melk was belangrijk wat je kreeg er immers sterke botten van en dat hebben kinderen nodig. Maar is dat wel zo? Zijn we inderdaad afhankelijk van melk en moeten we als volwassenen ook melk blijven drinken? Het korte antwoord is nee! Ik zal uitleggen waarom veganisten geen melk drinken en waarom dit niet ongezond is.

Het dierenleed
Nederlandse melkkoeien produceren jaarlijk 11,4 miljard kg melk. Dit komt neer op meer dan 8000 kg melk per koe, met uitschieters tot 16.000 kg. Een eeuw geleden was dit per koe maar 2500 kg per jaar. Dit komt het welzijn van de koeien niet ten goede. Het produceren van 8000 kg melk per jaar kost haar net zo veel energie als het voor een mens zou kosten om 8 uur per dag hard te lopen. Om deze hoeveelheid melk te kunnen blijven produceren worden melkkoeien steeds weer kunstmatig zwanger gemaakt. De draagtijd van een koe is 9 maanden, de lactatieperiode zo'n 10 maanden. Na deze 10 maanden loopt de melkproductie terug en wordt de koe wederom zwanger gemaakt middels kunstmatige inseminatie.  

De pasgeboren kalfjes worden meestal direct weggehaald bij de moeder, terwijl ze in de natuur tot 8 maanden bij elkaar blijven. Dit bezorgt veel stress bij moeder en kind. De moeders loeien nog wekenlang omdat ze hun jong missen en de kalfjes worden wekenlang in een eenlingbox opgesloten. Koekalfjes staat hetzelfde lot te wachten als hun moeder. De stierkalfjes hebben geen ander nut en worden na zo'n 6 maanden geslacht. Na enkele kalfjes te hebben gekregen zal de melkproductie van de moederkoe dalen en zal ook zij naar de slacht gaan. Van nature kunnen koeien 20 jaar oud worden, maar in de melkindustrie wordt een koe maar 5 of 6 jaar oud. Het vervoer naar het slachthuis is ook nog eens erg stressvol voor de koeien en kalveren.  

Het idyllische plaatje van koeien in de wei is helaas ook niet altijd de waarheid. Koeien staan tegenwoordig een groot deel van de tijd binnen. Ook het melken zelf is niet heel prettig. Dit gebeurt over het algemeen met melkrobots die geen rekening kunnen houden met het welzijn van de koe. Tevens zijn de koeien door genetische selectie, gericht op melkproductie en niet op gezondheid, verzwakt en eerder vatbaar voor ziekten. 

Het milieu
Dat het transport van veevoer en het transport naar het slachthuis CO2 uitstoot is bij de meeste mensen wel bekend. Dat de productie van veevoer hier ook nog bij opgeteld moet worden, wordt meestal vergeten. Tevens stoten koeien zelf ook schadelijke gassen uit, namelijk methaan, wat 20x schadelijker is dan CO2. Uit de mest komt ook lachgas vrij wat 300x schadelijker is dan CO2. Het produceren van een liter sojamelk levert slechts de helft op van de CO2 van de CO2 bij de productie van een liter koemelk. Ook de hoeveelheid water die nodig is voor de productie van een liter sojamelk is slechts de helft van de hoeveelheid water die nodig is voor de productie van een liter melk (500 liter). De productie van een kilo kaas kost dan ook 5000 liter water (1 kg kaas kost 10 liter melk)! Dierlijke mest zorgt niet alleen voor methaan, maar brengt ook andere schadelijke stoffen zoals stikstof, fosfor, zware metalen, ammoniak en diergeneesmiddelen in het milieu. De uitstoot en verontreiniging die de veesector creëert is groot en zorgt voor milieuproblemen en extra kosten voor de zuivering van drinkwater.

Om de grote hoeveelheid melk te kunnen blijven produceren moeten koeien natuurlijk ook veel blijven eten, ongeveer 70 kg per dag! Een deel van de voeding van de koe bestaat uit soja. De Nederlandse melkveehouderij gebruikt jaarlijks ruim 200.000 ton soja als veevoer. Veel van de soja die gebruikt wordt komt uit Zuid-Amerika. Daar worden regenwouden gekapt voor de prodcutie van soja. En het regenwoud hebben we juist zo hard nodig om alle CO2 weg te vangen!

Onze gezondheid
Maar melk zit toch vol voedingsstoffen die we nodig hebben voor een gezond leven? Ja, melk en andere zuivelproducten bevatten inderdaad nuttige voedingsstoffen zoals calcium en eiwitten. Maar er zijn ook andere manieren om voldoende van deze stoffen binnen te krijgen. Mensen denken bij eiwitten direct aan dierlijke producten zoals vlees, melk en ei, maar wereldwijd haalt de mens het merendeel van zijn eiwitten uit plantaardige bronnen. Vooral granen, bonen, noten en zaden zijn rijk aan eiwitten. Op zichzelf staand bevatten deze niet alle 8 essentiële aminozuren, de bouwstenen voor eiwitten die het menselijk lichaam zelf niet kan aanmaken, maar slim gecombineerd wel! Een klassiek voorbeeld is de combinatie van peulvruchten en granen, die elkaar perfect aanvullen en samen voldoende van alle essentiële aminozuren bevatten. Denk bijvoorbeeld aan havermout met sojamelk, linzensoep met brood of kikkererwtencurry met rijst. Moet je dan iedere maaltijd een combinatie van deze aminozuren binnenkrijgen in een gezond dieet? Nee, dat hoeft niet. Uit onderzoek is gebleken dat het menselijk lichaam in staat is om losse aminozuren op te slaan. Deze aminozuren kunnen dan mogelijk zelfs enkele dagen later nog gecombineerd worden tot complete eiwitten met nieuwe aminozuren uit de voeding. Vegan diëtisten bevelen aan om dagelijks meerdere porties van zowel granen als peulvruchten te eten voor een complete veganistische voeding met voldoende eiwitten. Als dit advies gevolgd wordt bevat de voeding automatisch voldoende van alle aminozuren, die dan door het lichaam worden gecombineerd tot complete eiwitten.

Oke, je krijgt dus voldoende eiwitten binnen zonder melk. Maar hoe zit het dan met calcium? Bijna al het calcium in het lichaam zit in de botten en tanden, maar het gedeelte in het bloed is ook van groot belang. Calcium is onder andere nodig voor het onderhouden van botten en tanden, de spierfunctie en neurotransmissie, bloedstolling, energie-metabolisme, functie van spijsverteringsenzymen en het reguleren van de bloeddruk. Een calciumtekort kan (net als een tekort aan vitamine D) op jonge leeftijd lijden tot een verstoorde groei van de botten en op latere leeftijd tot botontkalking. In Westerse landen varieert de ADH voor volwassenen tussen de 700-1200 mg per dag afhankelijk van leeftijd en geslacht. Ongeveer 25% van de calcium die een mens inneemt wordt ook daadwerkelijk door het lichaam opgenomen. Dit verschilt echter wel per product, zo neem je ongeveer 30% van de calcium uit koemelk op net als uit tofu, maar zo'n 50% uit donkergroene bladgroenten. Wanneer het lichaam calcium nodig heeft, gaat de opname ook  efficiënter. Zo nemen zwangere vrouwen zo’n 50% op en groeiende kinderen 50-60%. Lichaamsbeweging bevordert ook de opname van calcium en vormt een van de effectiefste manieren om de botdichtheid te verhogen. Dat mensen die dierlijke eiwitten consumeren meer calcium nodig hebben omdat de consumptie van dierlijke eiwitten calcium zou onttrekken aan het bot is een mythe. Veganisten hebben net zoveel calcium nodig als mensen die dierlijke eiwitten consumeren. Plantaardige bronnen van calcium zijn bijvoorbeeld groente, gedroogde vijgen en donkergroene (blad)groente (met uitzondering van spinazie) als boerenkool, raapstelen, paksoi, broccoli, knolraap en waterkers. Peulvruchten, noten en zaden bevatten ook calcium, maar de calcium uit deze producten is minder goed opneembaar voor het lichaam. Het is dus niet verstandig om je hele calciuminname te baseren op deze producten.  

Vitamine B12 wordt van nature wel enkel in dierlijke producten aangetroffen. Vitamine B12 is belangrijk in verschillende stofwisselingsprocessen en de aanmaak van nieuwe cellen. Een tekort aan vitamine B12 zie je dan ook vooral in de cellen die snel delen, zoals rode bloedcellen. Ook is vitamine B12 belangrijk voor de werking van het zenuwstelsel. Veganisten moeten dus op een andere manier aan deze belangrijke vitamine zien te komen. Gelukkig heb je slechts een kleine hoeveelheid nodig, omdat het efficient door het lichaam wordt hergebruikt en voor langere tijd kan worden opgeslagen. Vitamine B12 wordt vaak toegevoegd aan sojamelk en andere plantaardige melken. Verder zullen veganisten het moeten hebben van plantaardige supplementen. 

Dus de calcium krijgen we wel binnen en de vitamine B12 moeten we suppleren. Maar vitamine D dan? Vitamine D is nodig voor de opname en de regulatie van calcium en fosfor in het lichaam. Deze zijn onder andere nodig voor het ontwikkelen en behouden van sterke botten en tanden en de normale werking van de spieren. Het lichaam kan zelf vitamine D aanmaken wanneer de huid wordt blootgesteld aan zonlicht. Echter, de meeste mensen zijn veel binnen en in een deel van het jaar is er in Nederland slechts weinig zonlicht. Dit maakt dat het niet altijd makkelijk is om voldoende vitamine D uit het zonlicht te halen. Van maart tot november is de zonkracht vaak voldoende, zolang je elke dag zo'n 15-30 minuten buiten bent tussen 11:00 en 15:00 uur. Hoe meer huid je blootstelt aan het zonlicht, hoe meer vitamine D je aanmaakt. In de wintermaanden is het voor iedereen aan te raden een vitamine D supplement te nemen. Voor mensen die weinig buiten komen, een donkere huid hebben, hun huid bedekken of een chronische ziekte hebben is het aan te raden het hele jaar door vitamine D te suppleren. Ook middels voeding kun je vitamine D binnenkrijgen. Het zit bijvoorbeeld in vette vis, vlees en ei, maar wordt ook toegevoegd aan (plantaardige) melk, margarines en vloeibare bak- en braadproducten. Vitamine D3 wordt door het lichaam beter opgenomen dan vitamine D2, maar vitamine D3 is, in tegenstelling tot vitamine D2, meestal van dierlijke afkomst. Tegenwoordig zijn er ook vitamine D3 supplementen te koop die geschikt zijn voor veganisten.   

Ook voor de gezondheid zitten er negatieve kanten aan het gebruik van zuivel. Zo bevat het relatief veel cholesterol, verzadigd vet en transvetten, stoffen die een rol spelen bij het ontstaan van hart- en vaatziekten. Ook lijkt het gebruik van zuivel de kans op diabetes type 2 te vergroten, doordat verzadigde vetten en transvetten invloed hebben op de insuline-gevoeligheid van het lichaam. Het vermijden van deze stoffen verkleint de kans op diabetes type 2. Het lijkt dus verstandig om voedsel dat rijk is aan deze vetten (vlees, volle zuivelproducten maar ook bewerkte producten zoals bijvoorbeeld koekjes en gebak) te laten staan.    

Het voedingscentrum schrijft dat je prima zonder vlees of vis kunt als je goede vervangers eet om voldoende ijzer, vitamine B1 en B12 binnen te krijgen. Ook 's werelds grootste diëtistenorganisatie, Academy of Nutrition and Dietetics (AND), geeft aan dat een uitgebalanceerd plantaardig dieet gezond is, voldoende voedingsstoffen bevat en gezondheidsvoordelen kan opleveren in het voorkomen en behandelen van bepaalde ziekten. 

De alternatieven
Wat gebruik je dan in plaats van zuivel? Gelukkig is het tegenwoordig een peulenschil om aan plantaardige vervangers van zuivel te komen. In de supermarkt vind je meerdere soorten kort- en langhoudbare plantaardige melk. Denk bijvoorbeeld aan sojamelk, amandelmelk, havermelk, rijstmelk of kokosmelk. Ook melk met een smaakje is volop verkrijgbaar. Zo kun je dus gewoon je glas chocomel blijven drinken! Tevens zijn er verschillende smaken plantaardige yoghurts op sojabasis, op amandelbasis of kokosbasis te vinden en is er ook plantaardige kwark verkrijgbaar. Een echt goede vervanger voor de kaas op brood heb ik nog niet gevonden, maar in een tosti of op een pizza is de plantaardige kaas een prima alternatief. 

Kortom: zuivel is niet zo normaal als dat we altijd te horen hebben gekregen. Het is slecht voor dier en milieu en de mens kan ook zonder. 

Bronnen:
www.melkjekanzonder.nl
www.veganchallenge.nl/waarom-eigenlijk-geen-melk
www.veganwiki.nl
www.veganisme.org/voeding/voedingsstoffen/calcium
www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/hoe-kan-ik-gezond-veganistisch-eten-.aspx

Reacties

Geen reacties gevonden

Write comment

* Verplichten velden